آیا تا به حال به صندلیای که روی آن نشستهاید یا تلفن هوشمندی که در دست دارید، با دقت نگاه کردهاید؟ اگر طراحی آنها ساده، کاربردی و بدون تزئینات اضافی به نظر میرسد، شما با میراث مدرسه باهاوس روبرو هستید. بسیاری تصور میکنند معماری مدرن صرفاً به معنای ساختمانهای بلند و شیشهای است، اما ریشه این تفکر در اوایل قرن بیستم و در قلب آلمان شکل گرفت. باهاوس تنها یک مکان آموزشی نبود؛ بلکه جنبشی جریانساز به شمار میرفت که نگاه ما را به اشیاء روزمره تغییر داد.
در این تحلیل تخصصی، فراتر از تعاریف ویکیپدیا میرویم. ما میخواهیم ببینیم این مدرسه چگونه توانست مرز میان هنرمند و صنعتگر را از بین ببرد و چرا هنوز پس از گذشت صد سال، طراحان اپل (Apple) و ایکیا (IKEA) از اصول آن پیروی میکنند. اگر دانشجوی معماری هستید یا صرفاً میخواهید بدانید چرا خانههای مدرن امروزی به این شکل درآمدهاند، این مقاله دیدگاه شما را شفافتر خواهد کرد.
دسترسی سریع تر به مطالب
باهاوس چیست؟ فراتر از یک ساختمان سفید
مدرسه باهاوس (Bauhaus) در سال 1919 توسط معمار پیشرو، والتر گروپیوس، در وایمار آلمان تاسیس شد. واژه باهاوس به معنای «خانه ساختن» است، اما هدف گروپیوس ساختن خانه معمولی نبود. او میخواست هنر را از انزوا خارج کند و آن را با مهارتهای فنی و صنعتی ترکیب نماید. تا پیش از آن، هنر چیزی لوکس و جدا از تولید انبوه محسوب میشد؛ اما باهاوس آمد تا بگوید: «یک قوری چای هم میتواند و باید یک اثر هنری باشد، به شرطی که خوب کار کند.»
این مدرسه در طول حیات کوتاه چهاردهساله خود (1919 تا 1933)، در سه شهر وایمار، دساو و برلین فعالیت کرد و نهایتاً تحت فشار حکومت نازی تعطیل شد. اما همین فشار باعث مهاجرت اساتید و شاگردان آن به آمریکا و سراسر جهان شد و سبک باهاوس را جهانی کرد.
چرا فلسفه باهاوس انقلابی محسوب میشود؟
در دوران ویکتوریایی، اشیاء پر از تزئینات بیهوده بودند. پایههای مبل شبیه پنجه شیر بود و کاغذدیواریها پر از گلهای شلوغ. باهاوس شجاعانه اعلام کرد که زیبایی در عملکرد نهفته است. اگر چیزی کارایی ندارد، زیبا نیست. این تفکر زیربنای چیزی شد که ما امروز به عنوان «طراحی مدرن» میشناسیم.
برای درک بهتر این موضوع، پیشنهاد میکنیم نگاهی به مقاله [سبک مینیمالیسم در معماری داخلی] بیندازید، چرا که مینیمالیسم فرزند خلف باهاوس به شمار میرود.
اصول کلیدی باهاوس: قوانین نانوشته طراحی مدرن
اگر بخواهیم تمام فلسفه پیچیده این مکتب را خلاصه کنیم، به چند اصل بنیادین میرسیم که هنوز هم در دانشگاههای معتبر تدریس میشوند:
- فرم تابع عملکرد است (Form Follows Function): این معروفترین شعار باهاوس محسوب میشود. یعنی شکل ظاهری یک ساختمان یا صندلی باید بر اساس کاری که انجام میدهد تعیین شود، نه بر اساس سلیقه شخصی طراح برای افزودن تزئینات.
- حقیقت مواد (Truth to Materials): یک طراح باهاوس سعی نمیکند بتن را پشت رنگ پنهان کند یا پلاستیک را شبیه چوب درآورد. مصالح باید همان چیزی که هستند را نشان دهند. لولههای فولادی، شیشه شفاف و بتن خام در این سبک با افتخار به نمایش در میآیند.
- اتحاد هنر و تکنولوژی: بر خلاف جنبشهای هنری قبل از خود که از ماشینیزم فراری بودند، باهاوس ماشین و تولید انبوه را در آغوش گرفت.
دو اشتباه رایج در درک مدرسه باهاوس
به عنوان یک طراح، بارها دیدهام که افراد برداشتهای نادرستی از این سبک دارند. بیایید با نگاهی تحلیلی این سوءتفاهمها را اصلاح کنیم:
- باهاوس یعنی فضای سرد و بیروح: بسیاری فکر میکنند حذف تزئینات به معنای ایجاد فضایی بیمارستانی و سرد است. این یک برداشت سطحی است. باهاوس به دنبال حذف «اضافات» است، نه حذف «احساس». استفاده از بافتهای طبیعی، نور درست و فرمهای هندسی متعادل، فضایی آرامشبخش و صادقانه خلق میکند.
- سادگی یعنی طراحی آسان: برخی تصور میکنند طراحی یک ساختمان مکعبی ساده راحتتر از یک ساختمان کلاسیک پر از گچبری است. اتفاقاً برعکس؛ در سبک کلاسیک میتوانید خطاهای ساخت را پشت تزئینات مخفی کنید. اما در سبک باهاوس و [معماری بروتالیسم]، چون همه چیز عریان و ساده است، کوچکترین خطا در اتصالات یا کیفیت متریال به چشم میآید. رسیدن به سادگیِ بینقص، دشوارترین کار در طراحی است.
المانهای سبک باهاوس در دکوراسیون داخلی
چگونه میتوان روح باهاوس را به خانههای امروزی آورد؟ لازم نیست خانهتان را بکوبید و از نو بسازید. با رعایت این نکات میتوانید اتمسفر باهاوس را بازسازی کنید:
1. پالت رنگی
باهاوس عاشق رنگهای اصلی است. رنگهای زرد، قرمز و آبی در کنار رنگهای خنثی مانند سفید، مشکی و خاکستری قرار میگیرند. یوهانس ایتن، یکی از اساتید برجسته مدرسه باهاوس، تئوری رنگ را در این مدرسه متحول کرد. برای درک عمیقتر تاثیر این رنگها، مطالعه مقاله روانشناسی رنگ در خانه را به شما توصیه میکنم.
2. مبلمان و اشیاء
مبلمان در این سبک معمولاً از ترکیب لولههای فلزی خمیده (توبولار)، چرم و شیشه ساخته میشوند. صندلی «واسیلی» اثر مارسل بروئر نمونه بارز این طراحی است. مبلمان باید سبک، قابل جابجایی و دارای خطوط هندسی تمیز باشند.
3. اشکال هندسی
دایره، مربع و مثلث. این سه شکل هندسی مقدسترین فرمها در باهاوس هستند. در انتخاب فرش، تابلوهای هنری و حتی فرم اتاقها، به دنبال خلوص هندسی باشید.
مقایسه باهاوس با سبک آرت دکو
برای اینکه جایگاه باهاوس را بهتر درک کنید، آن را با رقیب همدوره خود یعنی آرت دکو مقایسه میکنیم:
| ویژگی | سبک باهاوس (Bauhaus) | سبک آرت دکو (Art Deco) |
| فلسفه | کارایی و تولید انبوه | تجمل و تزئینات لوکس |
| متریال | فولاد، شیشه، بتن | چوبهای کمیاب، طلا، مخمل |
| فرم | ساده، هندسی، نامتقارن | پرکار، متقارن، منحنیهای گیاهی |
| مخاطب | عموم مردم | طبقه ثروتمند |
چرا باهاوس هنوز زنده است؟
شاید بپرسید چرا باید در مورد مدرسهای که 90 سال پیش بسته شده بدانیم؟ چون باهاوس زبان طراحی دنیای مدرن را نوشت. وقتی استیو جابز اصرار داشت که داخل کامپیوترهای اپل هم باید به اندازه بیرونشان زیبا و منظم باشد، دقیقاً داشت از فلسفه باهاوس پیروی میکرد. وقتی شما یک قفسه کتاب ساده و کاربردی را میخرید که هیچ پیچ و مهره اضافهای در دید ندارد، در حال تجربه میراث باهاوس هستید.
این سبک به ما یاد داد که طراحی خوب نباید فقط برای قشر مرفه باشد؛ بلکه طراحی خوب حق همه است و باید بتواند زندگی روزمره را سادهتر و باکیفیتتر کند.
نتیجهگیری
مدرسه باهاوس جریانی بود که به ما آموخت زیبایی در صداقت و کارایی است. حذف تزئینات زائد نه تنها فضا را خلوت میکند، بلکه ذهن را نیز آرام میسازد. اگر به دنبال خانهای هستید که در آن هر شیء دلیل موجهی برای وجود داشته باشد و فرمها چشم را نوازش دهند، اصول باهاوس بهترین راهنما برای شماست.
آیا حاضرید یکی از اصول باهاوس، مثلاً «حذف اشیاء غیرکاربردی»، را همین امروز در اتاق نشیمن خود پیاده کنید؟ اگر به این سبک از طراحی علاقهمند شدید، حتماً مقاله ما در مورد طراحی اتاق خواب مستر با رویکرد مدرن را نیز مطالعه کنید تا ایدههای بیشتری بگیرید.
